Chorzowskie Pomniki

Na terenie Chorzowa znajduje się ponad 100 miejsc pamięci narodowej takich jak: pomniki, tablice upamiętniające, groby wojenne, i groby indywidualne. Większość z nich znajduje się na cmentarzach, w budynkach szkolnych, przy placach i na elewacjach budynków. Do najbardziej reprezentacyjnych zaliczamy następujące pomniki:

POMNIK ADAMA MICKIEWICZA
Pomnik znajduje się na pl. Mickiewicza. Odsłonięty został 18 maja 1958 roku, wykonany według projektu chorzowskiego artysty rzeźbiarza Tomasza Rajnholda Domina. Jest to rzeźba o wysokości 3,8 m odlana z żeliwa w Gliwickich Zakładach Urządzeń Technicznych.

POMNIK POWSTAŃCA ŚLĄSKIEGO
Pomnik znajduje się na pl. Powstańców Śląskich. Pomnik odsłonięty został 1.09.1971 roku, w 32 rocznicę agresji hitlerowskiej na Polskę i z okazji 50 rocznicy III Powstania Śląskiego. Rzeźba powstańca przedstawia Juliusza Ligonia. Została ona skomponowana na podobieństwo pomnika ku czci powstańców śląskich stojącego w latach 1927 – 1939 przed budynkiem poczty. Autorami rzeźby byli rzeźbiarze Henryk Goraj i Tadeusz Ślimakowski, natomiast plany urbanistyczne placu opracował arch. inż. Adam Lisik.

POMNIK - GRÓB ŻOŁNIERZY ARMII CZERWONEJ
Pomnik znajduje się w parku Hutniczym. Jest to pomnik – grób wojenny 11 żołnierzy Armii Czerwonej z 4 korpusu pancernego gwardii i 59 Armii 1 Frontu Ukraińskiego biorącego udział w walkach z hitlerowcami o wyzwolenie Chorzowa. Pierwotnie pomnik wzniesiony został w 1946 roku, następnie zmodernizowany w 1973 roku w oparciu o projekt plastyczny Gerarda Grzywaczyka.

POMNIK ŻOŁNIERZY POLSKICH
Pomnik znajduje się na cmentarzu parafii WNM Panny przy ul. Granicznej.
Pomnik projektu artysty rzeźbiarza Tadeusza Ślimakowskiego. Opatrzony jest napisem: „Chwała żołnierzom polskim poległym w walkach o wyzwolenie Ojczyzny”. Uroczystość odsłonięcia pomnika odbyła się 11 października 1977 roku.

POMNIK JULIUSZA LIGONIA
Pomnik znajduje się przy ul. 3 Maja, pomiędzy kościołem p.w. św. Barbary a budynkiem II Liceum Ogólnokształcącego. Ufundowany został przez społeczeństwo miasta. Pomnik zaprojektował i wykonał Reinhold Tomasz Domin. Odsłonięcie odbyło się 24 kwietnia 1949 roku.

POMNIK – GRÓB WOJENNY ŻOŁNIERZY POLSKICH
Pomnik - grób zbiorowy wojenny, znajduje się na cmentarzu parafii św. Ducha przy ul. Dąbrowskiego. Pomnik wykonany został z czerwonego piaskowca według projektu artysty - rzeźbiarza Andrzeja Szczepańca. Odsłonięcie nastąpiło 28 stycznia 1977 roku, w 32 rocznicę wyzwolenia Chorzowa. Pod pomnikiem zostały złożone szczątki 28 żołnierzy Wojska Polskich.

POMNIK FRYDERYKA CHOPINA
Pomnik znajduje się przy ul. Dąbrowskiego w sąsiedztwie budynku LO im. Słowackiego. Pomnik autorstwa Tadeusza Rajnholda Domina. Pomnik składa się z prostopadłościennego wysokiego cokołu na którym znajduje się popiersie Fryderyka Chopina. Na cokole tablica z napisem „Fryderyk Chopin”. Pomnik został odsłonięty 16.X. 1949 roku w 100 rocznicę śmierci.

POMNIK POŚWIĘCONY BOHATERSKIM HARCERZOM CHORZOWA POLEGŁYM W LATACH 1939 – 1945
Pomnik znajduje się przy skwerze przy ul. Ryszki / Gałeczki. Rzeźba rannego harcerza zaprojektowana została przez Gerarda Grzywaczyka. Otoczenie architektoniczne zaprojektowali architekci Krystian Lasek i Bogdan Skurowski. Pomnik odsłonięto 3 czerwca 1988 roku.

POMNIK KU CZCI POLEGŁYCH ŻOŁNIERZY 75 PUŁKU PIECHOTY
Na terenie byłych koszar 75 pułku piechoty przy obecnej ul. 75 Pułku Piechoty, wybudowano w 1934 roku pomnik poległych żołnierzy 75 Pułku Piechoty, który miał formę monumentalnego miecza wbitego w ziemię z rękojeścią w formie rzeźby przedstawiającej ślązaka – robotnika tzw. Bytomiak. Rzeźbę zniszczono w 1939 roku przez hitlerowców. W 2000 roku pomnik został zrekonstruowany. Rzeźba została opracowana na podstawie materiału ilustracyjnego w pracowni Roberta Sobocińskiego w Poznaniu, gdzie pomnik odlano.

POMNIK FRYDERYKA WILHELMA VON REDENA
Pomnik znajduje się na placu Hutników, w otoczeniu skweru w sąsiedztwie rynku. Pierwotnie pomnik autorstwa T. E. Kalidego, odsłonięto 29.08.1853 r. na Górze Redena (obecnie Góra Wyzwolenia). Następnie pomnik zburzono w 1939 i odbudowany przez Niemców w 1940 roku oraz ponownie zburzono po wojnie w 1945 roku. Zrekonstruowany w 2002 r, z inicjatywy Towarzystwa Miłośników Chorzowa i ze środków miejskich i społecznych. Zrekonstruowany pomnik odsłonięto 6.09.2002 r. Twórcą rekonstrukcji rzeźby był Arnold Dyrda z Tychów, odlew wykonał Robert Sobociński z Poznania.

POMNIK ŻOŁNIERZY POLSKICH
Pomnik znajduje się przy ul. Śląskiej i ul. 75 Pułku Piechoty w sąsiedztwie dawnych koszar.
Betonowy pomnik, którego wykonawstwa podjął się Tadeusz Ślimakowski, odsłonięty został 12 października 1978 roku. Na płycie cokołowej inskrypcja: „To oni każdą z bruku cegłą o wolność bili się o lud o chleb nasz i o niepodległość. Władysław Broniewski. W 35 rocznicę powstania Ludowego Wojska Polskiego Społeczeństwo Chorzowa”. Pomnik przedstawia trzech żołnierzy na tle monumentalnych sztandarów.

POMNIK DR ANDRZEJA MIELĘCKIEGO
Pomnik znajduje się na terenie szpitala miejskiego nr 3 przy ul. Strzelców Bytomskich 11. Na skwerze przed pawilonem I znajduje się duży głaz – kamień, na którym osadzona jest tablica przedstawiająca płaskorzeźbiony portret dr Andrzeja Mielęckiego. Poniżej portretu napis Dr Andrzej Mielęcki. Pomnik został odsłonięty 1 września 1964 roku.

POMNIK ŻOŁNIERZY POLSKICH GRÓB ZBIOROWY WOJENNY 23 ŻOŁNIERZY WOJSKA POLSKIEGO
Grób zbiorowy zlokalizowany jest na cmentarzu parafii św. Jadwigi przy ul. Drzymały.
Pomnik został odsłonięty 1 września 1976 roku. Do tego czasu znajdowały się w tym miejscu mogiły żołnierzy poległych w czasie II wojny światowej. Pomnik wykonany został z czerwonego piaskowca według projektu Gerarda Grzywaczyka. W zbiorowym grobie pochowano ekshumowane szczątki 23 żołnierzy Wojska Polskiego poległych w czasie II wojny światowej.

POMNIK - GRÓB ZBIOROWY WOJENNY Z PROCHAMI WIĘŹNIÓW ZAMORDOWANYCH W OBOZIE KONCENTRACYJNYM W AUSCHWITZ I RAVENSBRÜCK
Grób znajduje się przy kościele św. Marii Magdaleny przy ul. Bożogrobców / Kasprowicza. Ma formę tradycyjnego podwójnego nagrobka z figurą pełnoplastyczną płaczącej niewiasty. Pomnik wykonany został z czarnego marmuru, a rzeźba jako odlew galwaniczny miedziany. Pomnik – grób powstał w 1947 roku z inicjatywy członków koła Polskiego Związku Byłych Więźniów Politycznych z Chorzowa. Pomnik powstał na podstawie projektu, który sporządził Ksawery Dunikowski. W obrębie pomnika osadzono urnę z prochami z Auschwitz. W 1960 roku sprowadzono urnę z obozu koncentracyjnego dla kobiet z Rawensbruck.

GROBY WOJENNE ŻOŁNIERZY NIEMIECKICH
Groby wojenne żołnierzy niemieckich znajdują się na cmentarzu parafii św. Marii Magdaleny przy ul. Kalusa (cmentarz I - nowy). Po lewej stronie znajduje się rząd 47 mogił w formie krzyży z betonu. Wspólny napis brzmi „Hier ruhen Deutsche Soldaten 1945-1949. Tu spoczywają żołnierze niemieccy.”


GROBY ŻOŁNIERZY ARMII CZERWONEJ
Cmentarz żołnierzy Armii Czerwonej znajduje się w części cmentarza parafii św. Marii Magdaleny przy ul. Kalusa (cmentarz stary). Na cmentarzu znajdują się 372 mogiły pojedyncze i jedna wspólna, w których łącznie spoczywa 377 osób. Kwatery wykonane są z różowego piaskowca. W środku założenia znajduje się obelisk z tablicami inskrypcyjnymi o treści „Wieczna pamięć żołnierzom Armii Czerwonej poległym na polu chwały w walce o wolność narodu polskiego. Zginęli w walce z hitlerowskim najeźdźcą, abyśmy żyli równi i wolni” . Autorem założenia urbanistycznego i plastycznego był Gerard Grzywaczyk.